عفونت لگن (PID) و روش های تشخیص و درمان آن

خلاصه پاسخ: وقتی از ارتباط عفونت مقاربتی و ناباروری صحبت میکنیم، بیشتر منظور عفونتهایی مانند کلامیدیا و سوزاک است که میتوانند از بخش پایینی دستگاه تناسلی به رحم و لوله های رحمی صعود کنند و بیماری التهابی لگن یا PID یا بیماری التهابی لگن بسازند. التهاب شدید یا تکرارشونده ممکن است به لوله ها آسیب بزند، احتمال ناباروری لوله ای یا بارداری خارج رحمی را افزایش دهد و گاهی درد لگنی طولانی ایجاد کند. با این حال، هر عفونت کلامیدیا یا سوزاک به PID یا بیماری التهابی لگن نمیرسد و هر PID یا بیماری التهابی لگن نیز باعث ناباروری نمیشود. عفونت و حتی PID یا بیماری التهابی لگن ممکن است کم علامت یا بی علامت باشند؛ بنابراین نتیجه باروری یک فرد را نمیتوان فقط از روی وجود یا نبود علائم، یک آزمایش قدیمی یا مطالعه اینترنتی تعیین کرد.

اگر اکنون درد لگن یا زیر شکم، تب، ترشح غیرعادی، درد هنگام رابطه یا خونریزی غیرمعمول دارید، ارزیابی را عقب نیندازید. درد شدید یا یک طرفه، غش یا سرگیجه شدید، درد شانه، حال عمومی بد، استفراغ مداوم، یا درد و خونریزی همراه با احتمال بارداری نیازمند ارزیابی فوری است؛ زیرا PID یا بیماری التهابی لگن تنها علت ممکن نیست و بارداری خارج رحمی یا مشکلات اورژانسی دیگر نیز باید بررسی شوند.

ارتباط عفونت مقاربتی و ناباروری از کجا شکل میگیرد؟

کلامیدیا و سوزاک عفونتهای باکتریایی قابل درمان هستند، اما در بسیاری از زنان بدون علامت میمانند. در بعضی افراد، عفونت از دهانه رحم به بخشهای بالاتر دستگاه تناسلی میرود و پوشش داخلی رحم، لوله های رحمی یا بافت های اطراف را درگیر میکند. این مجموعه التهاب ها «بیماری التهابی لگن» یا PID نام دارد. کلامیدیا و سوزاک از عوامل شناخته شده PID یا بیماری التهابی لگن هستند، اما تنها علت های آن نیستند و میکروبهای دیگری نیز میتوانند نقش داشته باشند.

نکته مهم این است که این مسیر یک زنجیره قطعی نیست. مثبت بودن آزمایش کلامیدیا یا سوزاک به معنی ابتلای حتمی به PID یا بیماری التهابی لگن، آسیب قطعی لوله ها یا ناباروری نیست. از سوی دیگر، منفی بودن آزمایش فعلی دهانه رحم نیز به تنهایی عفونت پیشین، التهاب قبلی یا عفونت دستگاه تناسلی فوقانی را رد نمیکند. CDC تاکید میکند که نتیجه منفی آزمایش کلامیدیا یا سوزاک از نمونه دهانه رحم، عفونت بخش فوقانی دستگاه تناسلی را به طور کامل کنار نمیگذارد.

التهاب چگونه بر لوله های رحمی اثر میگذارد؟

وقتی التهاب به لوله های رحمی میرسد، ممکن است به پوشش ظریف داخل لوله آسیب بزند و با چسبندگی، تنگی یا انسداد همراه شود. لوله سالم فقط یک مجرا نیست؛ حرکت هماهنگ سلول های آن به انتقال تخمک و جنین اولیه کمک میکند. التهاب و اسکار این عملکرد را مختل میکنند.

اگر عبور تخمک و اسپرم دشوار شود، ممکن است رسیدن به بارداری سخت تر شود. اگر جنین اولیه در لوله متوقف شود، خطر بارداری خارج رحمی مطرح میشود. این توضیح یک سازوکار احتمالی است، نه پیش بینی سرنوشت فرد. شدت و تعداد دوره های التهاب، زمان درمان، عوامل میزبان و علت های دیگر باروری همگی در نتیجه نقش دارند.

آیا کلامیدیا یا سوزاک حتما باعث ناباروری میشوند؟

خیر. عبارت «عفونت مقاربتی و ناباروری» نباید به شکل علت قطعی برای هر فرد تفسیر شود. مطالعات جمعیتی نشان داده اند سابقه کلامیدیا، سوزاک یا PID یا بیماری التهابی لگن با افزایش خطر برخی پیامدهای باروری ارتباط دارد، اما این داده ها درباره گروه ها هستند و نتیجه یک فرد را تعیین نمیکنند. بسیاری از افراد پس از درمان عفونت یا حتی پس از یک دوره PID یا بیماری التهابی لگن باردار میشوند.

ناباروری نیز فقط یک علت ندارد. مشکلات تخمک گذاری، سن، وضعیت رحم، اندومتریوز، عوامل مربوط به اسپرم، سابقه جراحی و شرایط پزشکی دیگر ممکن است مستقل یا هم زمان دخیل باشند. بنابراین نسبت دادن دشواری بارداری به یک عفونت قدیمی، بدون ارزیابی هر دو شریک و بررسی سایر علت ها، دقیق نیست.

بهترین آنتی‌بیوتیک برای عفونت لگن

در عفونت التهابی لگن (Pelvic Inflammatory Disease; PID)، به‌دلیل ماهیت چندمیکروبی بیماری و احتمال مشارکت Neisseria gonorrhoeae، Chlamydia trachomatis و باکتری‌های بی‌هوازی، معمولاً یک آنتی‌بیوتیک منفرد به‌عنوان بهترین درمان توصیه نمیشود و رژیم ترکیبی با پوشش وسیع ارجح است. در موارد خفیف تا متوسطِ قابل درمان به‌صورت سرپایی، رژیم استاندارد شامل سفتریاکسون ۵۰۰ میلی‌گرم به‌صورت عضلانی تک‌دوز، همراه با داکسی‌سایکلین ۱۰۰ میلی‌گرم خوراکی هر ۱۲ ساعت به مدت ۱۴ روز و مترونیدازول ۵۰۰ میلی‌گرم خوراکی هر ۱۲ ساعت به مدت ۱۴ روز است. انتخاب رژیم باید بر اساس شدت بیماری، احتمال عوامل بیماری‌زا، بارداری، حساسیت دارویی، الگوی مقاومت میکروبی و شرایط بالینی بیمار انجام شود و در موارد شدید، بارداری، آبسه توبواواریان یا عدم پاسخ به درمان سرپایی، ارزیابی و درمان بیمارستانی ضروری است.

این پاراگراف توصیه خودسرانه به مصرف این داروها نیست و حتما برای تجویز دارو باید به پزشک متخصص بیماری های مقاربتی مراجعه کنید.

بی علامت بودن به معنی بی خطر بودن نیست

کلامیدیا اغلب بی علامت است و بیشتر زنان مبتلا به سوزاک نیز ممکن است علامت نداشته باشند. PID یا بیماری التهابی لگن هم میتواند علائم خفیف و غیراختصاصی داشته باشد یا اصلا شناخته نشود. به همین دلیل، منتظر ماندن برای درد شدید راه مطمئنی برای تشخیص زودهنگام نیست.

در کنار این نکته، بی علامت بودن به معنی وجود حتمی آسیب پنهان نیست. تصمیم درباره آزمایش به سن، سابقه تماس، وضعیت شریک جنسی، بارداری، علائم و راهنمای معتبر محل خدمت وابسته است.

بیماری التهابی لگن چه علائمی دارد؟

PID یا بیماری التهابی لگن میتواند با یکی یا چند مورد زیر همراه باشد :

• درد یا حساسیت در لگن و زیر شکم؛
• تب؛
• ترشح واژینال غیرعادی، گاهی با بوی ناخوشایند؛
• درد هنگام رابطه؛
• خونریزی هنگام رابطه یا بین قاعدگی ها؛
• سوزش ادرار؛
• تهوع، استفراغ یا احساس بیماری در موارد شدیدتر.

به خاطر داشته باشید که این نشانه ها اختصاصی PID یا بیماری التهابی لگن نیستند. عفونت ادراری، مشکلات گوارشی، کیست یا پیچ خوردگی تخمدان، اندومتریوز، آپاندیسیت و بارداری خارج رحمی نیز میتوانند درد لگن یا زیر شکم ایجاد کنند. تشخیص از راه دور یا فقط با چک کردن فهرست علائم ایمن نیست.

چه علائمی نیازمند اقدام فوری هستند؟

در موارد زیر به اورژانس یا مرکز درمانی فوری مراجعه کنید:

• درد ناگهانی، شدید یا رو به بدتر شدن در شکم یا لگن؛
• درد واضح یک طرفه، به ویژه همراه با عقب افتادن قاعدگی یا احتمال بارداری؛
• غش، ضعف شدید، سرگیجه شدید یا درد شانه؛
• خونریزی غیرعادی همراه با درد و احتمال بارداری؛
• تب بالا، استفراغ مداوم یا حال عمومی بد؛
• بارداری شناخته شده همراه با درد لگن یا شکم.

ACOG درد ناگهانی و شدید، درد شانه، ضعف، سرگیجه یا غش را از علائم هشدار بارداری خارج رحمی و خونریزی داخلی احتمالی میداند. حتی اگر سابقه PID یا بیماری التهابی لگن ندارید، این نشانه ها را نادیده نگیرید؛ بسیاری از افراد مبتلا به بارداری خارج رحمی عامل خطر شناخته شده ندارند.

PID یا بیماری التهابی لگن چگونه تشخیص داده میشود؟

PID یا بیماری التهابی لگن معمولا یک تشخیص بالینی است. پزشک شرح حال، زمان و محل درد، احتمال بارداری، سابقه STI، معاینه لگنی و نتایج آزمایش ها را کنار هم میگذارد. CDC میگوید هیچ یافته منفرد در شرح حال، معاینه یا آزمایشگاه به تنهایی هم حساس و هم اختصاصی نیست که PID یا بیماری التهابی لگن را قطعی تایید یا رد کند. به همین علت، تاخیر در مراجعه برای منتظر ماندن یک «آزمایش قطعی PID یا بیماری التهابی لگن» می تواند مشکل ساز باشد.

بسته به شرایط شما، آزمایش بارداری، نمونه برای کلامیدیا و سوزاک، بررسی ترشحات، آزمایش خون یا ادرار، سونوگرافی و گاهی ارزیابی های تخصصی تر مطرح میشوند. هدف فقط پیدا کردن یک میکروب نیست؛ پزشک باید علت های خطرناک دیگر درد را نیز بررسی کند.

سه نوع ارزیابی را با هم اشتباه نگیریم

آزمایش خون آنتی بادی کلامیدیا نیز به تنهایی ابزار تشخیص قطعی آسیب لوله ای برای همه افراد نیست. یک مرور نظام مند در سال 2023 میان بعضی نشانگرهای سرولوژیک و پیامدهای باروری ارتباط یافت، اما کیفیت شواهد را پایین تا متوسط و کاربرد بالینی نشانگرها را همچنان دارای شکاف پژوهشی گزارش کرد. بنابراین درخواست خودسرانه یک آزمایش و تفسیر آن به عنوان «تست ناباروری ناشی از عفونت» قابل اتکا نیست.

پرسش	ارزیابی چه چیزی را بررسی می کند؟	محدودیت مهم
آیا اکنون کلامیدیا یا سوزاک دارم؟	آزمایش عامل عفونی از نمونه مناسب، بر اساس محل تماس و شرایط فرد	نتیجه منفی کنونی، عفونت درمان شده یا آسیب قدیمی را به تنهایی رد نمیکند
آیا اکنون PID یا بیماری التهابی لگن دارم؟	شرح حال، معاینه و مجموعه ای از آزمایش ها یا تصویربرداری در صورت نیاز	یک آزمایش منفرد برای تایید یا رد PID یا بیماری التهابی لگن وجود ندارد
آیا باروری من آسیب دیده است؟	ارزیابی باروری بر اساس سن، سابقه، مدت تلاش، تخمک گذاری، رحم و لوله ها و عامل مردانه	مثبت بودن STI یا سابقه PID یا بیماری التهابی لگن به تنهایی پاسخ قطعی نمیدهد

درمان زودهنگام چه کاری میتواند و چه کاری نمیتواند انجام دهد؟

درمان به موقع کلامیدیا، سوزاک یا PID یا بیماری التهابی لگن عفونت فعال را درمان میکند، انتقال را کاهش میدهد و خطر عوارض بعدی را کمتر میکند. درمان زودهنگام مهم است، زیرا تاخیر با فرصت بیشتر برای التهاب همراه است. با این حال، آنتی بیوتیک تضمین نمیکند اسکار یا آسیب ساختاری که پیش از درمان ایجاد شده کاملا برگردد. به همین دلیل، بهتر شدن درد یا منفی شدن آزمایش عامل عفونی لزوما درباره وضعیت لوله ها پاسخ کامل نمیدهد.

رژیم درمان به احتمال بارداری، شدت بیماری، حساسیت دارویی، میکروب های محتمل، مقاومت آنتی بیوتیکی و دستورالعمل معتبر محل وابسته است. استفاده از داروی باقی مانده، شریک کردن آنتی بیوتیک یا قطع زودهنگام درمان میتواند ارزیابی و درمان درست را مختل کند.

چرا بررسی و درمان شریک جنسی اهمیت دارد؟

در عفونت های کلامیدیایی یا سوزاکی، شریک یا شریکان ممکن است علامت نداشته باشند. ارزیابی و درمان مناسب شریک به قطع انتقال و کاهش عفونت مجدد کمک میکند. این اقدام به خودی خود مدرک خیانت نیست؛ چون بعضی عفونت ها مدت ها بدون علامت میمانند و زمان دقیق انتقال همیشه از روی یک نتیجه آزمایش مشخص نمیشود.

تا زمانی که درمان شما و شریک جنسی طبق نظر پزشک متخصص بیماری های مقاربتی کامل نشده و علائم برطرف نشده اند، زمان از سرگیری رابطه باید از پزشک پرسیده شود.

اگر سابقه عفونت یا PID یا بیماری التهابی لگن دارم، برای باروری چه کار کنم؟

سابقه کلامیدیا، سوزاک یا PID یا بیماری التهابی لگن به معنی ناباروری قطعی نیست و به تنهایی دلیل انجام همه آزمایش های باروری نیست. در ویزیت، همراه داشتن اطلاعات زیر میتواند به تصمیم گیری کمک کند:

• تاریخ و نوع عفونت یا PID یا بیماری التهابی لگن و مدارک آزمایشگاهی موجود؛
• درمان دریافت شده و کامل شدن پیگیری؛
• تکرار عفونت یا دوره های درد لگنی؛
• سابقه بارداری، بارداری خارج رحمی یا جراحی لگن؛
• نظم قاعدگی، سن و مدت تلاش برای بارداری؛
• سابقه باروری و سلامت شریک.

ارزیابی باروری ممکن است بررسی تخمک گذاری، رحم و باز بودن لوله ها و نیز ارزیابی عامل مردانه را در بر بگیرد، اما ترتیب و نوع آزمون برای همه یکسان نیست. یک آزمایش مثبت قدیمی مشخص نمیکند کدام لوله آسیب دیده، شدت آسیب چقدر است یا علت اصلی دشواری بارداری چیست.

راهنمای ACOG زمانهای عمومی برای شروع ارزیابی ناباروری را بر اساس سن و مدت تلاش مطرح میکند، اما همان صفحه تاکید دارد که سن و وضعیت سلامت در تصمیم نقش دارند. در فردی با سابقه PID یا بیماری التهابی لگن، بارداری خارج رحمی، جراحی لگن، درد مداوم یا عامل خطر دیگر، پزشک ممکن است ارزیابی زودتر یا متفاوتی پیشنهاد کند.

چه زمانی به پزشک مراجعه کنیم؟

در صورت درد لگن یا زیر شکم، تب، ترشح غیرعادی، درد رابطه، خونریزی بین قاعدگی ها، سوزش ادرار، تماس شناخته شده با کلامیدیا یا سوزاک، یا نتیجه مثبت شریک، برای ارزیابی زودهنگام وقت بگیرید. برای مراجعه، منتظر شدید شدن درد یا بروز مشکل باروری نمانید.

اگر درد شدید یا یک طرفه، غش، ضعف یا سرگیجه شدید، درد شانه، خونریزی همراه با احتمال بارداری، استفراغ مداوم یا حال عمومی بد دارید، مراجعه فوری لازم است. اگر باردار هستید یا احتمال بارداری وجود دارد، این موضوع را همان ابتدا به تیم درمان بگویید.

اگر عفونت درمان شده ولی درد ادامه دارد، علائم برگشته یا دوباره در معرض تماس قرار گرفته اید، پیگیری لازم است. منفی شدن یک آزمایش یا پایان آنتی بیوتیک به تنهایی دلیل نادیده گرفتن علائم پایدار نیست.

پرسش های پرتکرار درباره عفونت مقاربتی و ناباروری

آیا هر عفونت مقاربتی میتواند باعث ناباروری شود؟

خیر. مسیرها و پیامدهای STIها با هم یکسان نیستند. در زنان، ارتباط شناخته شده تر عفونت مقاربتی و ناباروری به کلامیدیا و سوزاک درمان نشده، عفونت صعودی، PID یا بیماری التهابی لگن و آسیب احتمالی لوله ها مربوط است. حتی در این مسیر نیز پیامد قطعی نیست و ناباروری علت های متعدد دارد.

آیا مثبت شدن کلامیدیا یعنی نابارور شده ام؟

خیر. نتیجه مثبت وجود عفونت را در نمونه و زمان مشخص نشان میدهد، نه وضعیت قطعی باروری را. درمان سریع و پیگیری شریک مهم است. اگر سابقه PID یا بیماری التهابی لگن، درد لگنی، بارداری خارج رحمی یا دشواری بارداری دارید، پزشک بر اساس مجموعه سابقه و معاینه درباره ارزیابی بیشتر تصمیم میگیرد.

آیا ممکن است PID یا بیماری التهابی لگن بدون علامت باشد؟

بله. PID یا بیماری التهابی لگن میتواند خفیف، غیراختصاصی یا بی علامت باشد. اما این واقعیت به معنی آن نیست که هر فرد بدون علامت PID یا بیماری التهابی لگن پنهان دارد. غربالگری عفونت و تشخیص PID یا بیماری التهابی لگن دو موضوع متفاوت هستند و باید بر اساس خطر و یافته های بالینی انجام شوند.

آیا آزمایش کلامیدیا یا سوزاک، PID یا بیماری التهابی لگن را هم مشخص میکند؟

نه به تنهایی. آزمایش عامل عفونی میتواند وجود کلامیدیا یا سوزاک را در نمونه مشخص کند، اما PID یا بیماری التهابی لگن تشخیص بالینی است. نتیجه مثبت میتواند از تشخیص حمایت کند و نتیجه منفی نیز عفونت دستگاه تناسلی فوقانی را به طور کامل رد نمیکند.

آیا درمان عفونت، باروری را به حالت قبل برمیگرداند؟

درمان زودهنگام میتواند عفونت فعال را برطرف کند و خطر عوارض بعدی را کاهش دهد، اما برگشت کامل اسکار قبلی را تضمین نمیکند. وضعیت باروری نیز فقط به لوله ها وابسته نیست. اگر نگرانی مشخص دارید، ارزیابی فردی لازم است.

چرا شریک جنسی من باید بررسی شود وقتی علامتی ندارد؟

کلامیدیا و سوزاک میتوانند بی علامت باشند. اگر شریک درمان نشود، ممکن است انتقال ادامه پیدا کند یا عفونت دوباره رخ دهد. بررسی شریک جنسی بخشی از مراقبت عفونت است و نباید به عنوان داوری اخلاقی یا اثبات خیانت مطرح شود.

پس از PID یا بیماری التهابی لگن چه زمانی باید ارزیابی ناباروری انجام دهم؟

زمان یکسانی برای همه وجود ندارد. سن، مدت تلاش برای بارداری، سابقه PID یا بیماری التهابی لگن یا بارداری خارج رحمی، درد، جراحی ها، الگوی قاعدگی و وضعیت شریک در تصمیم موثرند. اگر سابقه PID یا بیماری التهابی لگن دارید و برای بارداری برنامه ریزی میکنید، مطرح کردن سابقه در ویزیت پیش از بارداری یا ویزیت زنان کمک کننده است؛ زمان و نوع آزمایش را پزشک تعیین میکند.

جمع بندی

ارتباط عفونت مقاربتی و ناباروری یک احتمال پزشکی قابل پیشگیری و پیگیری است، نه حکم قطعی درباره آینده باروری. کلامیدیا و سوزاک درمان نشده میتوانند در بعضی افراد به عفونت صعودی و PID یا بیماری التهابی لگن برسند؛ التهاب و اسکار لوله ای ممکن است باروری را دشوارتر و خطر بارداری خارج رحمی را بیشتر کند. با این حال، هر عفونت به PID یا بیماری التهابی لگن و هر PID یا بیماری التهابی لگن به ناباروری منجر نمیشود.

منابع

1. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). About Pelvic Inflammatory Disease (PID یا بیماری التهابی لگن). 13 December 2023. https://www.cdc.gov/pid/about/index.html — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
2. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Pelvic Inflammatory Disease (PID یا بیماری التهابی لگن): STI Treatment Guidelines. آخرین بازبینی ثبت شده 21 September 2022. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/pid.htm — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
3. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Chlamydial Infections: STI Treatment Guidelines. https://www.cdc.gov/std/treatment-guidelines/chlamydia.htm — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
4. World Health Organization (WHO). Chlamydia. 21 November 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chlamydia — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
5. World Health Organization (WHO). Gonorrhoea (Neisseria gonorrhoeae infection). 22 October 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/gonorrhoea-%28neisseria-gonorrhoeae-infection%29 — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
6. World Health Organization (WHO). Infertility. 28 November 2025. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/infertility — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
7. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Evaluating Infertility. https://www.acog.org/womens-health/faqs/evaluating-infertility — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
8. American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). Ectopic Pregnancy. بازبینی April 2026. https://www.acog.org/womens-health/faqs/ectopic-pregnancy — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.
9. Centers for Disease Control and Prevention (CDC). Next steps after testing positive for gonorrhea or chlamydia. 11 April 2024. https://www.cdc.gov/sti/testing/next-steps-after-testing-positive-for-gonorrhea-or-chlamydia.html — تاریخ دسترسی: 2026-08-29.

مقالات علمی مرتبط برای مطالعه بیشتر

1. Pelvic Inflammatory Disease Due to Neisseria gonorrhoeae and Chlamydia trachomatis: Immune Evasion Mechanisms and Pathogenic Disease Pathways. Toni Darville. The Journal of Infectious Diseases. 2021. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34396413/ — DOI: 10.1093/infdis/jiab031.
2. Sexually transmitted diseases and infertility. Danielle G Tsevat, Harold C Wiesenfeld, Caitlin Parks, Jeffrey F Peipert. American Journal of Obstetrics and Gynecology. 2017. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28007229/ — DOI: 10.1016/j.ajog.2016.08.008.
3. Chlamydia trachomatis and the Risk of Pelvic Inflammatory Disease, Ectopic Pregnancy, and Female Infertility: A Retrospective Cohort Study Among Primary Care Patients. Casper D J den Heijer, Christian J P A Hoebe, Johanna H M Driessen, Petra Wolffs, Ingrid V F van den Broek, Bernice M Hoenderboom, Rachael Williams, Frank de Vries, Nicole H T M Dukers-Muijrers. Clinical Infectious Diseases. 2019. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31504315/ — DOI: 10.1093/cid/ciz429.
4. Risk of Pelvic Inflammatory Disease in Relation to Chlamydia and Gonorrhea Testing, Repeat Testing, and Positivity: A Population-Based Cohort Study. Joanne Reekie, Basil Donovan, Rebecca Guy, Jane S Hocking, John M Kaldor, Donna B Mak, Sallie Pearson, David Preen, Louise Stewart, James Ward, Bette Liu; Chlamydia and Reproductive Health Outcome Investigators. Clinical Infectious Diseases. 2018. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29136127/ — DOI: 10.1093/cid/cix769.
5. Associations of Chlamydia trachomatis serology with fertility-related and pregnancy adverse outcomes in women: a systematic review and meta-analysis of observational studies. Ying Zuo, Ting-Ting Jiang, Yang Teng, Yan Han, Yue-Ping Yin, Xiang-Sheng Chen. EBioMedicine. 2023. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37413889/ — DOI: 10.1016/j.ebiom.2023.104696.